BARBAARINTA TOOSAN

Hordhac Waalidnimadu waa masuuliyad weyn oo u baahan jacayl, dulqaad, faham iyo dadaal joogto ah. Ilmuhu wuxuu u baahan yahay wax ka badan cunto, dhar iyo hoy. Wuxuu sidoo kale u baahan yahay in la dhageysto, la fahmo, la dhiirrigeliyo, lana baro sida uu ula macaamilayo naftiisa iyo dadka kale. Waalidnimo wanaagsan macnaheedu ma aha in waalidku noqdo qof aan waligiis khalad samayn. Waa awoodda waalidka uu ku abuuro jawi ammaan ah oo ilmaha ka caawiya inuu si caafimaad leh u koro, u barto masuuliyadda, una yeesho kalsooni iyo akhlaaq wanaagsan. Carruurta oo dhan isku mid ma aha. Mid kasta wuxuu leeyahay dabeecad, baahi iyo heer koritaan oo u gaar ah. Sidaas darteed, waalidku wuxuu u baahan yahay inuu ilmaha barto oo uu tarbiyada la jaanqaado da'diisa iyo baahidiisa. Waa Maxay Waalidnimo Wanaagsan? Waalidnimo wanaagsan waa habka waalidku u isku daro jacayl, daryeel, hagid, xuduud cad iyo tusaale wanaagsan si uu ilmaha uga caawiyo koritaan wanaagsan. Waalidka wanaagsan ma aha...

Hordhac Qoys guulaysta ma aha qoys aan waligiis la kulmin dhibaato ama khilaaf. Waa qoys xubnihiisu bartaan sida ay u wada shaqeeyaan, isu ixtiraamaan, dhibaatooyinka si deggan u xalliyaan, una taageeraan midba midka kale. Guusha qoyska laguma cabbiro oo keliya hantida ama heerka dhaqaale. Waxaa sidoo kale muhiim ah sida xubnaha qoysku isu fahmaan, carruurtu u helaan daryeel wanaagsan, iyo sida qoysku uga gudbo caqabadaha nolosha. Qoys wanaagsan waxaa la dhisaa maalin kasta. Waxay u baahan tahay dadaal joogto ah, wada-hadal furan iyo in qof kasta fahmo masuuliyadda uu ku leeyahay qoyska. Waa Maxay Qoys Guulaysta? Qoys guulaysta waa qoys leh xiriir wanaagsan iyo nidaam ka caawiya xubnihiisa inay si caafimaad leh u wada noolaadaan. Qoyska noocaas ah waxaa lagu gartaa: Ixtiraam iyo kalsooni Wada-hadal furan Iskaashi iyo masuuliyad Daryeel iyo taageero Maamul wanaagsan oo waqtiga iyo dhaqaalaha ah Tarbiyo wanaagsan oo carruurta ah Xallinta khilaafaadka si deggan Tani macnaheedu ma aha in q...

Hordhac Ilmuhu wuxuu maraa marxalado kala duwan oo koritaan iyo horumar ah laga bilaabo dhalashada ilaa dhallinyaranimada. Marxalad kasta waxaa la socda isbeddello ku saabsan jirka, fikirka, hadalka, dareenka iyo xiriirka bulshada. Fahamka marxaladaha koritaanka carruurta wuxuu waalidka ka caawin karaa inuu si fiican u fahmo baahida ilmaha iyo waxa laga filan karo da’ kasta. Waxa kale oo uu waalidka ka caawin karaa inuu doorto hababka ku habboon ee uu ilmaha ugu taageeri karo waxbarashada iyo kobaca. Carruurtu isku xawaare uma koraan. Ilmo ayaa xirfad gaar ah si dhakhso ah u baran kara, halka ilmo kale uu waqti dheeraad ah u baahan karo. Sidaa darteed, marxaladaha da’du waa tilmaamo guud, mana aha in dhammaan carruurta laga filayo inay wax walba isku waqti sameeyaan. Waa Maxay Koritaanka iyo Horumarka Carruurtu? Koritaanka iyo horumarka ilmaha waa geeddi-socod soconaya sannado badan. Koritaanku wuxuu inta badan la xiriiraa isbeddellada jirka, halka horumarku uu ku saabsan yahay xirfada...

Hordhac Carruurtu waxay u baahan yihiin wax ka badan cunto, dhar iyo hoy. Waxay u baahan yihiin meel ay ku dareemaan ammaan, dad daryeela iyo fursad ay si caafimaad leh ugu koraan. Maadaama carruurtu aanay mar walba awoodin inay fahmaan ama iska ilaaliyaan khataraha, dadka waaweyn ayaa door muhiim ah ku leh ilaalintooda. Ilaalinta carruurta waa qayb muhiim ah oo ka mid ah tarbiyadda wanaagsan. Waxay ku saabsan tahay ka hortagga waxyeellada, xadgudubka, dayacaadda iyo dhiigmiirashada, iyadoo sidoo kale la ilaalinayo xuquuqda iyo karaamada ilmaha. Qoyska ayaa ah meesha ugu horreysa ee ilmaha laga bilaabo badbaadadiisa. Marka waalidku fahmo baahida ilmaha, dhageysto hadalkiisa oo abuuro jawi ammaan ah, wuxuu dhisayaa aasaas wanaagsan oo ilmaha ku caawinaya koritaankiisa. Waa Maxay Ilaalinta Carruurta? Ilaalinta carruurta waa tallaabooyinka iyo hababka lagu hubinayo in ilmaha laga ilaaliyo xaaladaha dhaawici kara jirkiisa, maskaxdiisa, waxbarashadiisa ama noloshiisa. Waxay ka koobnaan kar...

 Hordhac Ilmo kastaa wuxuu leeyahay adduun u gaar ah oo ay ku jiraan dareen, fikir, rabitaan, cabsi iyo su'aalo badan. Mararka qaarkood ilmuhu wuu ooyaa, wuu xanaaqaa, wuu aamusi karaa ama wuxuu samayn karaa dabeecad waalidka ku adkaata inuu fahmo. Haddaba, maxaa ka dambeeya dabeecadda ilmaha? Cilmi-nafsiga carruurta wuxuu waalidka ka caawin karaa inuu si wanaagsan u fahmo waxa ilmaha ka socda, halkii dabeecad kasta loo arki lahaa madax-adayg ama caasinimo. Ilmuhu weli wuxuu baranayaa sida loo fahmo dareenkiisa, loo muujiyo waxa uu doonayo iyo sida loola dhaqmo dadka kale. Tarbiyada wanaagsan sidaas darteed kuma koobna in ilmaha loo sheego waxa saxda ah iyo waxa khaldan. Waxay sidoo kale ku saabsan tahay fahamka ilmaha, dhageysigiisa, fahamka dareenkiisa iyo in loo abuuro deegaan ammaan ah oo uu ku koro. Waa Maxay Cilmi-nafsiga Carruurta? Cilmi-nafsiga carruurtu waa qayb ka mid ah cilmi-nafsiga oo daraaseeya sida carruurtu u koraan, u fikiraan, u dareemaan, u bartaan una dhaqmaan. ...

   Hordhac Ilmuhu wuxuu u baahan yahay wax ka badan cunto, dhar iyo meel uu ku noolaado. Wuxuu sidoo kale u baahan yahay qof dhageysta, fahma, dhiirrigeliya oo tusaya inuu muhiim yahay. Xidhiidhka wanaagsan ee waalidka iyo ilmaha waa mid ka mid ah waxyaabaha ugu muhiimsan ee ka qayb qaata tarbiyadda iyo koritaanka ilmaha. Mararka qaarkood, waalidku wuxuu ku mashquulaa shaqada, hawlaha guriga iyo masuuliyadaha kale, taas oo keenta in waqtiga ilmaha lala qaato uu yaraado. Si kastaba ha ahaatee, xidhiidh wanaagsan mar walba uma baahna saacado badan. Waqti yar oo si dhab ah ilmaha loogu fiirsado, loo dhageysto loona la sheekeysto ayaa yeelan kara qiimo weyn. Xoojinta xidhiidhka waalidka iyo carruurta ma aha hawl hal maalin lagu dhammeeyo. Waa geeddi-socod maalinle ah oo ku dhisan jacayl, dulqaad, kalsooni iyo wada-faham. Waa Maxay Xidhiidhka Waalidka iyo Carruurta? Xidhiidhka waalidka iyo carruurta waa xiriirka ka dhexeeya waalidka iyo ilmaha, kaas oo ku dhisan daryeel, jacayl, ka...

Hordhac Ilmaha yar ee maanta ku mashquulsan ciyaarta, su'aalaha iyo barashada waxyaabaha cusub ayaa berri noqon kara qof fikir leh, wax cusub abuura, dhibaatooyinka xalliya, bulshada waxna ku soo kordhiya. Haddaba, sidee ayay waalidku uga qayb qaadan karaan kobcinta garaadka iyo fikirka ilmahooda? Kobcinta garaadka ubadku macnaheedu ma aha in ilmaha lagu khasbo inuu buugaag badan akhriyo ama uu xafido macluumaad badan. Waa hab maalinle ah oo ku dhisan wada-hadal, ciyaar, akhris, su'aalo, tijaabo iyo hal-abuur. Carruurtu waxay si fiican wax ugu bartaan marka ay wax arkaan, maqlaan, taabtaan, su'aalo weydiiyaan oo ay iskood wax u tijaabiyaan. Sidaa darteed, guriga waxaa looga dhigi karaa meel ilmaha ku dhiirrigelisa inuu wax ogaado, wax barto oo si xor ah u fikiro. Mararka qaarkood, hal su'aal oo waalidku ilmaha weydiiyo ama hal sheeko oo loo akhriyo ayaa noqon karta bilowga fikir cusub. Waa Maxay Garaadka Ilmuhu? Garaadku wuxuu la xiriiraa awoodda qofku u leeyahay inuu w...